تصمیم ICC درباره دوترته جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ قربانیان «امید بزرگی» می‌یابند

این اتفاق تنها یک بار پیش از این افتاده بود — که رهبر یک کشور ناگهان در میان آنچه مرحله بررسی مقدماتی نامیده می‌شود، یعنی اولین گامی که دادستان برای بررسی مشکلات حقوق بشری یک کشور برمی‌دارد، از دیوان کیفری بین‌المللی (کمیته بین المللی المپیک) خارج شود.

رودریگو دوترته در این زمینه پیشگام نبود. این کار برای اولین بار توسط پیر نکورونزیزا، رئیس‌جمهور وقت بوروندی، در تاریخ ۱۳۹۵/۰۷/۲۷ انجام شد. دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) در آن زمان اعلام کرد که خروج بوروندی، صلاحیت قضایی دیوان بر آن کشور را از بین نخواهد برد.

ICC یک دیوان جوان با تعداد محدودی پرونده است. به نظر می‌رسد هر وضعیتی سؤالات جدیدی مطرح می‌کند، و اینجاست که فیلیپین و دوترته به نوعی پیشگام شدند.

در مورد بوروندی، دادستانی در طول دوره یک‌ساله‌ای که خروج آن از ICC اثر می‌گذاشت، تحقیقات را آغاز کرد. پیش از اکتبر ۲۰۱۷، زمانی که خروج نهایتاً مؤثر شد، دادستانی قبلاً گام دوم سخت‌گیرانه‌تر تحقیقات را آغاز کرده بود. این گامی بود که نیاز به اجازه قضات داشت.

پرونده فیلیپین با این تفاوت متمایز بود که خروج دوترته در اسفند ۱۳۹۷ (مارس ۲۰۱۹)، یک سال پس از اطلاع‌رسانی به ICC، اثر گذاشت، اما تحقیقات تنها در سال ۱۴۰۰ (۲۰۲۱)، یعنی دو سال بعد، آغاز شد.

این سؤال بی‌سابقه‌ای درباره خروج بود که استدلال‌های بسیار فنی درباره زبان قانون و بحثی اخلاقی درباره هدف و دلیل وجود ICC را در بر می‌گرفت.

از یک سو، وکلای حقوق بشر نمایندگی یا کمک به قربانیان را بر عهده داشتند که گفتند اگر تجدیدنظرخواهی دوترته پیروز شود، مجرمان را ترغیب می‌کند که صرفاً با خروج از عضویت کشورشان هنگامی که با بررسی مقدماتی تهدید می‌شوند، از مسئولیت فرار کنند.

از سوی دیگر، وکلای دوترته، الهام گرفته از دو قاضی مخالف ICC در سال ۱۴۰۲ (۲۰۲۳)، گفتند که دادستان تنها یک سال — یا زمان اثرگذاری خروج — فرصت دارد تا تحقیقات خود را آغاز کند تا صلاحیت قضایی حفظ شود.

شعبه تجدیدنظر، با رأی اکثریت ۴ به ۱، تصمیم گرفت صلاحیت قضایی در پرونده دوترته را تأیید کند، حتی اگر بررسی مقدماتی دو سال بیشتر پس از خروج ادامه یافته باشد. شعبه تجدیدنظر گفت این تعادلی است میان اعمال مسئولیت‌پذیری و احترام به حقوق حاکمیتی کشور برای خروج.

با اتخاذ این تصمیم، شعبه تجدیدنظر این تفسیرهای معتبر از اساسنامه رم، یا معاهده‌ای که ICC را اداره می‌کند، ارائه داد:

1. در مورد خروج‌ها، ماده ۱۲۷ مرجع مناسب است. ماده ۱۲۷ می‌گوید خروج نباید «به هیچ وجه به بررسی مستمر هر موضوعی که قبلاً تحت بررسی دیوان پیش از تاریخ مؤثر شدن خروج بوده لطمه وارد کند.»
2. «هر موضوعی» در ماده ۱۲۷ شامل بررسی مقدماتی نیز می‌شود.
3. طبق ماده ۱۲۷، موضوعات تحت بررسی دیوان همچنین شامل مواردی است که توسط دادستان بررسی می‌شود، مانند بررسی مقدماتی. این امر حیاتی است زیرا اگر شعبه تجدیدنظر «دیوان» را صرفاً به قضات تفسیر می‌کرد، فرآیند بررسی مقدماتی از موضوعاتی که تحت تأثیر خروج قرار نمی‌گیرند خارج می‌شد. بررسی‌های مقدماتی تنها توسط دادستان‌ها انجام می‌شود.
4. این تفسیر با «موضوع و هدف» اساسنامه رم که «پایان دادن به بی‌کیفری» است، همخوانی دارد.

تصمیمی تأثیرگذار

اگر دوترته پیروز می‌شد، کل پرونده مختومه می‌شد. فراتر از آن، اگر دوترته پیروز می‌شد، نقشه راهی به مجرمان سراسر جهان برای فرار از مسئولیت ارائه می‌داد، وکیل حقوق بشر نری کولمنارس به قربانیانی که نیاز به توضیح درباره آنچه اتفاق افتاده بود گفت.

«هیندی لانگ ایتو ایشو نا ماوالان تایو نگ مالاکینگ انگکلا سا اتینگ کاسو پارا سا هوستیسیا نگ اتینگ کاآناک، پاتی انگ لاهات نگ مامامایان سا بوونگ موندو نا نیلاپاستانگان انگ کانیلانگ کاراپاتانگ پانتائو، آپکتادو. کاسی لاهات نا لانگ نگ دیکتادور، ساسابیهین نیلا سوندین ناتین انگ مودلو نی دوترته. مابوتی نا لانگ، مابوتی نا لانگ،» کولمنارس روز چهارشنبه، ۱۴۰۵/۰۲/۰۲ گفت.

(این تنها موضوع از دست دادن پایه‌ای برای پرونده ما برای یافتن عدالت برای عزیزانمان نیست، بلکه بر شهروندان سراسر جهان که حقوق بشرشان نقض می‌شود نیز تأثیر می‌گذارد. چون آنگاه هر دیکتاتوری می‌گوید: «بیایید از مدل دوترته پیروی کنیم.» پس این خوب است، خوب است.)

برای نیکلاس کافمن، وکیل دوترته، تصمیم کافی نبود زیرا به صراحت نگفت که بررسی مقدماتی تا چه مدت مجاز به ادامه است.

«به نظر می‌رسد اکنون تحقیقات می‌تواند پس از خروج نه تنها یک سال بلکه حتی بیست سال بعد آغاز شود،» کافمن در بیانیه‌ای گفت.

برای وکیل قربانیان گیلبرت آندرس، آنچه اهمیت دارد این است که تصمیم «پیامی قوی به جامعه بین‌المللی دولت‌ها فرستاده که صرف خروج از اساسنامه رم، مسئولان دولتی را از مسئولیت کیفری برای جنایات بین‌المللی محافظت نمی‌کند.»

«امید بزرگ» در میان قربانیان

مری‌آن دومینگو، که پسر و شوهرش در سال ۱۳۹۵ (۲۰۱۶) توسط مأموران پلیس ضد مواد مخدر کشته شدند، همیشه امیدوار نبود.

او گفت نمونه زنده‌ای از سختی یافتن عدالت است، چون مجبور شد به محکومیت برای جرم خفیف‌تر قتل غیرعمد رضایت دهد، نه قتل عمد که می‌خواست. در سال ۱۴۰۳ (۲۰۲۴) وقتی دوترته با مجلس نمایندگان روبرو شد، دومینگو احساس شکست کرد. در دستشویی سالن جلسه گریست و سعی کرد بفهمد آن نوع عدالت چقدر پوچ به نظر می‌رسید.

اکنون با این پیروزی، دومینگو گفت بالاخره «امید بزرگ» را احساس می‌کند.

«ناپاکالاکینگ پاگ‌آسا. نگایون پا لانگ، هیندی پا مان نامین ناریرینیگ یونگ کانفیرمیشن، پانالو نا کامی نا ناکیکیتا نا یونگ کاتوتوهانان هیندی لانگ سا پیلیپیناس، کوندی سا بوونگ موندو،» دومینگو گفت.

(امید بزرگی احساس می‌کنم. در این مرحله، حتی اگر هنوز تأیید اتهامات نشده، ما پیروز شده‌ایم چون حقیقت اکنون نه فقط در فیلیپین، بلکه در سراسر جهان نشان داده می‌شود.)

برای دومینگو، مهم است که این بتواند مقامات سوءاستفاده‌گر را متوقف کند.

«ایتو یونگ ایسانگ پامامارائان نا مابابالا نا رین یونگ مگا گوبیرنو نا کونگ پائانو سیلا داپات گومالاو ات گاوین انگ مگا داپات گاوین سا تراباهو نیلا…کاسی ناکیکیتا نیلا یونگ پاگ ناکاگاوا سیلا نگ مالی، مائاری دین سیلا ماکاسوهان،» دومینگو گفت.

(این یک راه است تا مقامات دولتی نسبت به نحوه عملکرد و انجام وظایفشان محتاط‌تر شوند…چون اکنون می‌بینند که اگر اشتباهی مرتکب شوند، می‌توانند هم به آن‌ها اتهام وارد شود.)

«۹۹.۹۹۹٪ مطمئن از محاکمه»

فیلیپینی‌ها به این پیروزی نیاز داشتند، فعال حقوق بشر دونا میراندا گفت که برادرش امیلیان گری در ژانویه ۱۳۹۵ (۲۰۱۷) در نام جنگ با مواد مخدر کشته شد.

«کایلانگان نگ مگا پیلیپینو نگ پانالو، لالو نا سا کوروپسیون، لالو نا سا پاگتائاس نگ بیلیهین، لالو نا سا پاتولوی نا ماباباونگ ساهود. کایلانگان لالونگ‌لالو نگ مگا بیکتیما نی دوترته نا گالینگ سا لایلایان نگ لیپونان نگ پانالو،» میراندا گفت.

(فیلیپینی‌ها به یک پیروزی نیاز دارند، به‌ویژه با این فساد، افزایش قیمت کالاها، به‌ویژه در این زمانی که دستمزدها بسیار پایین است. قربانیان دوترته که فقیر هستند به‌ویژه به این پیروزی نیاز دارند.)

دومینگو این را تأیید کرد.

«آنگ هیراپ نا والا کانگ کاتووانگ، تاپوس ناگپاپاتولوی کا نا پائانو مو مایتاتاگویود یونگ پامیلیا مو، لالو نا یونگ سا مگا بیتیما نا والانگ سارلینگ تاهانان. لالو نا یونگ هیندی سا والانگ سارلینگ تاهانان، یونگ پیناگلیلیبینگان پا نگ مهال نامین سا بوهای، ایوری فایو ییرز، رینیو کامی نانگ رینیو،» او گفت.

(سخت است بدون همسر زندگی کنی، به زندگی ادامه می‌دهی و تعجب می‌کنی که چگونه می‌توانی خانواده‌ات را سرپرستی کنی، به‌ویژه برای قربانیانی که خانه‌ای ندارند. به‌ویژه آن‌هایی که نه تنها خانه ندارند، بلکه باید هر پنج سال یک‌بار اجاره قبر عزیزانشان را در گورستان تمدید کنند.)

کولمنارس گفت اکنون بسیار مطمئن است که تصمیم آینده نیز مساعد خواهد بود. تا یا در تاریخ ۱۴۰۵/۰۲/۱۰، اتاق پیش از محاکمه تصمیم خواهد گرفت که آیا پرونده دوترته در مورد جنایات علیه بشریت می‌تواند به محاکمه برود. این نتیجه جلسه یک‌هفته‌ای تأیید اتهامات در بهمن ماه گذشته خواهد بود.

«تقریباً ۹۹.۹۹۹٪ مطمئنم که اتهامات علیه دوترته تأیید خواهد شد. غیرممکن است که دیوان باور کند که دوترته هیچ برنامه مشترکی نداشته،» کولمنارس به فیلیپینی گفت.

دادستانی نیز اعتماد داشت و گفت سخنرانی‌های عمومی خود دوترته که اعتراف به صدور دستور کشتن می‌کند، مثل اعتراف به جنایات خودش است.

وکلا امیدوارند که این حرکت بتواند قربانیان دیگر را متقاعد کند که بیایند و شرکت کنند. پوریسیما داکوموس گفت قدرت خود را در تعداد یافته است. شوهر داکوموس، دانی، در مرداد ماه ۱۳۹۶ (اوت ۲۰۱۷) کشته شد و همسایگان او را مسخره کرده‌اند.

«هیندی نا پو آکو نگایون ناتاتاکوت، لابان نا پو ایتو نگ مارامی،» داکوموس گفت. (دیگر نمی‌ترسم، این مبارزه اکنون متعلق به افراد زیادی است.)

«فقط مسئله زمان بود»

نانت کاستیلو، که همچنان گردنبندی با تصویر پسرش آلدرین به گردن دارد، گفت هرگز تردیدی نداشت که به این مرحله خواهند رسید.

«هیندی آکو ناگ‌آلینلانگان، ایت'س اِ ماتر آو تایم لانگ، پیرو آلام کونگ دارارتینگ انگ هوستیسیا. هیندی آکو ناتاکوت، کایا آلام کو دارارتینگ انگ هوستیسیا. والا نامانگ ناکاکاوالانگ کریمینال ای، آلام نی لورد،» کاستیلو گفت.

(هرگز تردید نداشتم. فقط مسئله زمان بود، اما می‌دانستم عدالت خواهد آمد. نترسیدم، می‌دانستم این اتفاق خواهد افتاد. هیچ مجرمی فرار نمی‌کند، خداوند می‌داند.)

صندوق امانی ICC برای قربانیان مشتاق است که برنامه کمکی خود برای قربانیان فیلیپینی را «هرچه زودتر» آغاز کند. اما نوع کمک بستگی به آنچه قربانیان برای بهبودی و بازسازی می‌خواهند و نیاز دارند، دارد.

کاستیلو گفت فعلاً نمی‌خواهد به آن فکر کند، چون می‌ترسد هرگونه کمک مالی به خاطره پسرش خیانت کند.

«سابیهین نیلا پارا ماگیلوم، والا آکونگ ساگوت کونگ آنو انگ ماکاکاپاگپاهیلوم سا آکین. یونگ پووانگ نا یون هیندی کایانگ پونان نگ کاهیت نا آنو یون،» کاستیلو گفت. (می‌گویند برای بهبودیم است، نمی‌دانم چه چیزی می‌تواند مرا بهبود دهد. این خلأیی است که هیچ‌چیز نمی‌تواند آن را پر کند.)

«لاگی آکو اوماآتراس ای کونگ آنو انگ گوستو کو، گوستو کو هوستیسیا مونا،» او گفت. (همیشه از آن سؤال عقب می‌نشینم — چه می‌خواهم؟ می‌خواهم عدالت.)

پخش ویدیو

– Rappler.com