W ostatni poniedziałek, 20 kwietnia, agencja Fitch Ratings zmieniła perspektywę dla Filipin ze „stabilnej" na „negatywną", utrzymując jednocześnie długoterminowy rating kredytowy kraju na poziomie „BBB".

Pałac Prezydencki szybko stwierdził, że nie jest to „obniżka ratingu". Technicznie rzecz biorąc, jest to prawda. Ale to mija się z sednem sprawy.

Najlepiej postrzegać negatywną perspektywę jako ostrzegawczy sygnał. Oznacza ona dla całego świata, że w ciągu najbliższych 18–24 miesięcy istnieje realna szansa na faktyczne obniżenie ratingu kredytowego.

Gdyby do tego doszło, byłoby to pierwsze obniżenie ratingu przez Fitch od 2005 roku, czyli od ponad dwóch dekad. Stąd nagłówki o możliwej „pierwszej obniżce od dziesięcioleci".

Niektórzy komentatorzy nazywają samą negatywną perspektywę wydarzeniem pokoleniowym. W rzeczywistości tak nie jest. Fitch już raz nadał nam negatywną perspektywę w lipcu 2021 roku, gdy pandemia wyrządziła poważne szkody w finansach publicznych. Ostatecznie przywrócono ją do „stabilnej" w maju 2023 roku. Bezprecedensowym zdarzeniem byłoby rzeczywiste obniżenie ratingu, a nie samo ostrzeżenie.

Co dostrzegł Fitch?

Komunikat prasowy Fitch jest bezpośredni w trzech kwestiach.

Po pierwsze, agencja słusznie zauważyła, że inwestycje publiczne uległy zahamowaniu. Wzrost gospodarczy gwałtownie spowolnił w 2025 roku do 4,4%, z 5,7% w 2024 roku, głównie dlatego, że wydatki inwestycyjne rządu drastycznie spadły w drugiej połowie 2025 roku.

Jak pisałem wcześniej w tej rubryce, skandal korupcyjny dotyczący kontroli przeciwpowodziowej w 2025 roku skłonił agencje do zamrożenia wypłat. Fitch spodziewa się teraz ogólnego wzrostu na poziomie zaledwie 4,6% w 2026 roku.

Mówiąc wprost, nie tracimy jedynie kilku dziesiętnych punktów PKB. Wzrost hamuje znacząco, jeszcze przed wybuchem wojny USA–Iran.

Po drugie, Fitch zauważył, że jesteśmy szczególnie narażeni na szok energetyczny wynikający z konfliktu na Bliskim Wschodzie. W końcu rząd musiał ogłosić Narodowy Stan Wyjątkowy w Energetyce, promować oszczędzanie paliwa i wypłacać ukierunkowane subsydia. Ponadto Fitch spodziewa się teraz wzrostu inflacji z 1,7% w 2025 roku do 4,1% w 2026 roku, przy poszerzeniu deficytu rachunku bieżącego do 3,8% PKB (deficyt rachunku bieżącego oznacza, że wydajemy na świat więcej, niż zarabiamy od reszty świata).

Żadna z tych kwestii nie jest winą administracji w tym sensie, że nikt w Pałacu Prezydenckim nie ustala światowych cen ropy. Jesteśmy małą, otwartą gospodarką, więc jesteśmy „biorcą cen" (a nie ich kreatorem) na globalnym rynku ropy. Oznacza to jednak, że absorbujemy szok przy słabszych buforach niż wcześniej.

Po trzecie, nasza pozycja zewnętrzna cicho się pogarsza. Fitch niemal mimochodem zauważył, że Filipiny staną się netto pożyczkobiorcą w 2026 roku. Nie jest to nic nowego: deficyty rachunku bieżącego odnotowujemy od 2021 roku. Posiadanie takiego deficytu samo w sobie nie jest katastrofalne, ale stopniowo uszczupla nasze bufory.

Najbardziej obciążające informacje są ukryte w sekcji technicznej. Własny model Fitch przyznaje Filipinom wynik odpowiadający „BB+" lub dwa poziomy poniżej BBB, poniżej poziomu inwestycyjnego. Powodem, dla którego utrzymujemy się na poziomie BBB, jest to, że komitet Fitch dodał uznaniowe „+2 poziomy" ponad model. Jeden z tych poziomów jest właśnie za „silny i trwały" wzrost w średnim terminie oraz „solidne ramy polityki". Negatywna perspektywa oznacza, że Fitch stwierdza, iż ten dodatkowy poziom jest teraz poddawany przeglądowi.

Krótko mówiąc, jeśli mielibyśmy być rygorystyczni, powinniśmy już byli otrzymać obniżkę ratingu kredytowego. Ale Fitch powstrzymał ciosy.

Odpowiedź Pałacu Prezydenckiego

Zgodnie z przewidywaniami, odpowiedź administracji Marcosa była mieszaniną zaprzeczenia i odwracania uwagi. Urzędnicy słusznie wskazali, że BBB to nadal poziom inwestycyjny, że inne agencje ratingowe się nie poruszyły i że Fitch potwierdził rating.

Niektórzy próbowali przypisać wszystko szokowi energetycznemu, jakby reszta świata znajdowała się w tej samej sytuacji.

Niestety, jest to wybiórcze czytanie. Fitch nie mówił wyłącznie o energii. Wyraźnie wskazał na spowolnienie inwestycji publicznych, dochodzenia korupcyjne dotyczące kontroli przeciwpowodziowej, niestabilność krajowej polityki oraz słabszą pozycję zewnętrzną gospodarki. Szok energetyczny jest zmartwieniem cyklicznym, ale spowolnienie inwestycji i kwestie zarządzania to krajowe, strukturalne zmartwienie. To właśnie to ostatnie powinno nie dawać spać menedżerom gospodarczym.

Prawda jest taka, że korupcja podnosi koszty, odstrasza inwestorów, zakłóca budżety i osłabia usługi. Wszystko to ostatecznie odzwierciedla się w ratingu kredytowym.

Nieuczciwe jest również zbywanie kwestii politycznych. Fitch poświęcił akapit pogłębiającemu się podziałowi między Marcosem a wiceprezydent Sarą Duterte, ponowionemu procesowi impeachmentu przeciwko Duterte oraz trwającym dochodzeniom w sprawie niewłaściwie przydzielonych środków publicznych. Analitycy ratingowi zazwyczaj nie zagłębiają się w lokalną politykę dla zabawy. Robią to, ponieważ ich zdaniem zaczyna to wpływać na sposób, w jaki odczytują kształtowanie polityki gospodarczej.

Dlaczego to ma znaczenie

Jeśli rating kredytowy kraju rzeczywiście się pogorszy, oznacza to, że rząd (i każdy filipiński bank lub firma zaciągająca pożyczki za granicą) będzie musiał płacić wyższe odsetki. Odsetki te pochodzą z tej samej puli podatków, która finansuje sale lekcyjne, ośrodki zdrowia i pomoc finansową dla ubogich. Podważa to również jeszcze bardziej wizerunek kraju jako „ulubieńca inwestorów". Przyciąganie większego kapitału zagranicznego będzie znacznie trudniejsze.

Fitch jest dość precyzyjny co do tego, co mogłoby nas pchnąć w stronę obniżki ratingu i co mogłoby przywrócić stabilność. Aby uniknąć obniżki, rząd musi jednocześnie zrobić trzy rzeczy: przywrócić inwestycje publiczne bez zatajania dochodzeń korupcyjnych, utrzymać konsolidację fiskalną na właściwym torze, nawet gdy presje roku wyborczego działają w przeciwnym kierunku, oraz powstrzymać dalsze pogłębianie się deficytu rachunku bieżącego.

Aby powrócić do perspektywy „stabilnej", potrzebujemy również widocznych postępów na froncie zarządzania: znacznie czystszych zamówień publicznych, ścigania spraw dotyczących kontroli przeciwpowodziowej oraz dowodów na to, że polityka nie zostanie zawłaszczona przez kolejną walkę polityczną.

Nic z tego nie jest niemożliwe. Wymaga to jednak, aby administracja Marcosa przestała traktować negatywną perspektywę jako zwykły problem PR i zaczęła traktować ją jako objaw prawdziwego problemu.

Po 2021 roku, gdy Fitch po raz ostatni nadał nam negatywną perspektywę, powrót do stabilności zajął dwa lata skoordynowanej pracy. Tym razem nie mamy takiego luksusu, ponieważ szok energetyczny, kryzys korupcyjny i zbliżające się wybory w 2028 roku dzieją się jednocześnie.

Negatywna perspektywa to jeszcze nie obniżka ratingu, a Fitch przekazał rządowi dość szczegółową listę kontrolną, jak jej uniknąć. Pytanie brzmi, czy prezydent Marcos uczciwie spojrzy na prognozy gospodarcze i potraktuje je poważnie, czy też po prostu postawi na większy spin. – Rappler.com

Dr JC Punongbayan jest adiunktem w Szkole Ekonomii UP i autorem książki False Nostalgia: The Marcos "Golden Age" Myths and How to Debunk Them. W 2024 roku otrzymał nagrodę The Outstanding Young Men (TOYM) w dziedzinie ekonomii. Śledź go na Instagramie (@jcpunongbayan).

Kliknij tutaj, aby zobaczyć więcej artykułów z cyklu In This Economy.